Algemene informatie

Tandarts begrippen

Op deze pagina vindt u verschillende tandarts begrippen. Wanneer u op een begrip klikt, vindt u op deze plaats een korte omschrijving terug.

Veel van deze informatie komt van de website tandarts.nl, wilt u meer en uitgebreide informatie over de tandarts kijk dan op deze website.

Op, rond en tussen de tanden en kiezen ontstaat tandplak. Deze tandplak moet regelmatig weggehaald worden, anders kunnen de bacteriën die in de tandplak leven, tandvleesontsteking en gaatjes veroorzaken. De vlakken van de tanden en kiezen die tegen elkaar liggen, worden de approximale vlakken genoemd. Met een tandenborstel is het moeilijk om deze approximale vlakken goed schoon te maken. Gelukkig bestaan hiervoor verschillende hulpmiddelen, zoals floss, tandenstokers en ragertjes.

Fluoride kan uw tanden op verschillende manieren beschermen. Bij aanwezigheid van fluoride in de mond zal tijdens een zuuraanval het glazuur minder oplossen en zal tevens het glazuur zich eerder kunnen herstellen.

Bacteriën in de tandplak kunnen suikers omzetten in zuren, zij produceren dan een zuurstoot. Als de pH hierdoor onder de +/- 5,5 daalt zullen de glazuurkristallen beginnen op te lossen, dit wordt demineralisatie genoemd. Zo gauw de bacteriën niet voldoende suikers meer hebben om de pH onder de 5,5 te houden kunnen de glazuurkristallen weer aangroeien, dit wordt remineralisatie genoemd.
Wanneer er meer demineralisatie plaatsvindt dan remineralisatie zal er een gaatje ontstaan. Hoe langer de bacteriën suiker aangeboden krijgen des te langer de demineralisatie plaats kan vinden. Het is daarom belangrijk om niet teveel zoetmomenten te hebben gedurende de dag. Het is theoretisch gezien beter om een zak snoep in een keer leeg te eten dan om de paar minuten een snoepje te nemen.

De opgeloste bestanddelen van de glazuurkristallen zijn echter in combinatie met fluoride minder oplosbaar, zij gaan pas in oplossing bij een pH van +/- 5,1. De minder oplosbare bestanddelen met fluoride zullen daarom eerder aan het glazuur vastgroeien en ook minder snel opnieuw oplossen. Er ontstaat hierdoor een oppervlakkige laag met sterkere fluoride-glazuurkristallen.
Fluoride atomen kunnen ook tegen het glazuur aan komen te liggen en het kristaloppervlak bedekken. De zwakke plekken van het glazuurkristal, waar deze als eerste begint op te lossen, worden hierdoor beschermt. Er zijn ook nieuwe aanwijzingen dat fluoride ervoor zorgt dat deze tandbedervende bacteriën minder goed blijven plakken. Door fluoride te gebruiken, kunt u de bacteriën makkelijker wegspoelen met speeksel of van de tanden verwijderen met tandenpoetsen

Bij de aanwezigheid van fluoride hebben bacteriën dus minder kans, zal er minder glazuur verdwijnen en kan het proces van tandbederf geremd/gestopt worden.

In werkelijkheid heeft niemand voortdurend een fluoride oplossing in zijn of haar mond, maar u kunt de aanwezigheid wel verlengen. Poets regelmatig (2-3 maal daags) verspreid over de dag uw tanden en spoel na het tandenpoetsen uw mond niet al te overdreven. Het kleine beetje tandpasta wat achterblijft is een reservoir van fluoride en beschermt dus tegen zuuraanvallen.

Gevoelige tanden daar heeft bijna de helft van de bevolking weleens last van!

Als men aan tanden en kiezen denkt, dan wordt behalve aan een mooie glimlach ook snel aan pijn gedacht. Gelukkig bestaan er naast o.a. tandvleesontstekingen, wortelpunten en tandbederf ook meer onschuldigere veroorzaakers van kiespijn. Gevoeligheid door blootliggend tandbeen is daar een bekend voorbeeld van.
In sommige gevallen kan het echter een vervelende aandoening zijn wat de mogelijkheden en het plezier in eten en drinken kan beperken.

Gevoelige tanden reageren op koude, hete, zure of zoete etenswaren en dranken met een korte scherpepijnscheut die voor het gevoel tot diep in de wortels van de tanden kan doorlopen.

Indien de pijn lang aanhoudt dan zal er over het algemeen sprake zijn van een geïrriteerde zenuw (pulpitis) en is er mogelijk meer aan de hand.

Soms is het echter behoorlijk lastig om onderscheid te maken tussen de ‘onschuldige’ gevoelige tand en meer ernstige aandoeningen als o.a:
tandbederf, gebroken/uitgevallen/lekkende vullingen, napijn na vullen, overbelasting door o.a. knarsen, breuk/barstjes in (de wortel van) een tand of kies.

Blootliggend tandbeen

De reden waarom een tand of kies gevoelig wordt, is het bloot komen te liggen van het tandbeen. Tandbeen wordt normaal bedekt door glazuur of door het tandvlees, maar komt met het ouder worden, vaak rond de tandhals bloot te liggen. Tandbeen ook wel dentine genoemd, is minder hard en heeft een minder dichte structuur dan glazuur. Het tandbeen bevat veel minder kristallen dan het glazuur en is voornamelijk opgebouwd uit bindweefsel. In het tandbeen bevinden zich veel kleine kanaaltjes, tubuli genaamd, welke richting zenuw lopen.

Mechanisme

De kanaaltjes in het tandbeen lopen door naar het levende deel (pulpa) , De zenuwvezels in de pulpa kunnen via deze kanaaltjes geprikkeld worden door bijv. aanraking, koude, warmte en/of zoet.

Naar alle waarschijnlijkheid wordt de pijn bij gevoelige tanden veroorzaakt door een drukverschil in deze kanaaltjes.

Ontstaan van blootliggend tandbeen/dentine

Een bekende en veel voorkomende oorzaak is teruggetrokken tandvlees. Het terugtrekken van het tandvlees Het tandvlees heeft de natuurlijke neiging om terug te trekken naarmate we ouder worden, dit proces kan echter versterkt worden door niet goed te poetsen of door te hard te poetsen. Het ontstaan van teruggetrokken tandvlees is een proces wat nog niet volledig opgehelderd is, maar naar alle waarschijnlijkheid meerdere oorzaken heeft (multi-factoriëel).

Verlies van tandweefsel/glazuur is een minder bekende maar belangrijke veroorzaker van gevoelig tandbeen/dentine. De glazuurlaag van de tanden en kiezen verdwijnt, waardoor het dentine bloot komt te liggen. Tandslijtage kan op verschillende manieren ontstaan, een bekende oorzaak is door de chemische inwerking van zuren, dit wordt erosie genoemd. Natuurlijke slijtage door het glijden van de boven en onderkaak over elkaar wordtattritie genoemd, bij knarsers kan dat ernstige vormen aannemen. Rond de tandhals kan door het heen en weer buigen van de kiezen tijdens o.a. knarsen, stukken van het glazuur afspringen, dit wordt abfractie genoemd. Slijtage veroorzaakt door de schurende werking van voorwerpen wordt abrasie genoemd; denk o.a. hierbij aan poetsen met een tandenborstel, maar ook het gebruik van (schurende) tandpasta’s. Over het algemeen zal de tandslijtage niet door alleen één van de eerder genoemde factoren ontstaan maar door een combinatie, met name erosie en abrasie hebben samen een grote invloed op de mate van slijtage en dus gevoeligheid.

De mate van gevoeligheid van het blootliggende tandbeen/dentine

Blootliggend tandbeen is niet altijd even gevoelig; de ene persoon zal er meer last van kunnen hebben en binnen hetzelfde individu verschilt het ook van locatie en moment tot moment.

In veel gevallen zijn de tandbeen/dentinekanaaltjes aan het blootliggende oppervlakte van het tandbeen/dentine bedekt en dus geblokkeerd met een smeerlaag, zodat de vloeistofverplaatsing door bijv. een ijsje mee zal vallen. Maar onder bepaalde omstandigheden kunnen ze geopend worden waardoor de gevoeligheid toeneemt, zoals te zien op de linkerafbeelding. Het is bewezen dat gevoelige tanden of kiezen meer, maar ook wijdere kanalen, hebben dan niet gevoelige tanden en kiezen!

De tandenborstel wordt vaak aangewezen als boosdoener voor tandslijtage, uit laboratoriumonderzoek blijkt echter dat bij normaal gebruik van een tandenborstel er weinig slijtage optreedt en de smeerlaag niet snel wordt weggepoetst. In combinatie met tandpasta is de schurende werking echter groter en verdwijnt de smeerlaag sneller tijdens het poetsen. De smeerlaag verdwijnt ook door zure dranken en etenswaren; de meeste frisdranken, yoghurt en vruchtensappen lossen de smeerlaag binnen enkele minuten op! De grootste schade wordt echter aangericht als na bijv. na het drinken van zure dranken de tanden worden gepoetst. Het zacht geworden dentine wordt dan razendsnel weggepoetst!
Men vermoedt dat zuur (erosie) in combinatie met de schurende werking van poetsen (abrasie) de belangrijkste factor voor tandslijtage en dus ook gevoelige tanden is.
Over het algemeen kan je stellen dat het tegelijkertijd poetsen (abrasie) het effect van de zuren (erosie) behoorlijk versterkt. Opvallend is dat cola zonder poetsen nauwelijks effect heeft, maar dat verandert sterk als dat wel gebeurt! Ook is te zien dat de zuurgraad niet van doorslaggevende betekenis is voor de potentie om schade aan te brengen, meer factoren zoals o.a. de buffercapaciteit spelen ook een belangrijke rol, voorbeeld: hoewel rode wijn veel zuurder is dan appelsap, kan appelsap sneller schade aanrichten.

Tandheelkundige behandelingen als bleken, witte vullingen en de gebitsreiniging kunnen ook (tijdelijk) gevoelige tanden veroorzaken. Speeksel is van groot belang om zuren zo snel mogelijk te neutraliseren; de hoeveelheid en kwaliteit van het speeksel kunnen echter van persoon tot persoon verschillen!

Behandeling van gevoelige tanden

In de behandeling van gevoelige tanden kunt u onderscheid maken in dingen die uzelf kunt doen of behandelingen die door de tandarts gedaan kunnen worden. Het bekendst zijn misschien wel de speciale tandpasta’s voor gevoelige tanden. Deze tandpasta’s hebben extra toegevoegde stoffen die de tandbeenkanaaltjes dicht(er) maken of die de zenuwprikkeling in deze kanaaltjes verminderen.

Tips om zelf tanderosie te beperken:

  • Bekijk het voedingspatroon goed en probeer zure (erosieve) voedingsmiddelen niet te gebruiken of anders zoveel mogelijk te verminderen.
  • Neutraliseer zuur door de mond te spoelen met water of melk.
  • Poets de tanden pas een uur na het eten of drinken, als dat ‘s ochtends onwenselijk is, probeer dan de tanden voor het ontbijt te poetsen.
  • Oefen niet teveel kracht uit met de tandenborstel
  • Gebruik een tandpasta voor gevoelige tanden.
  • Naast het gebruik van een gefluorideerde tandpasta is het mogelijk om de mond dagelijks te spoelen met een neutraal(!) mondwater met 250 ppm fluoride.

Uit recent onderzoek blijkt dat de altijd geadviseerde zachte tandenborstel geen positief effect heeft.

Wanneer gevoelige tanden veel klachten geven dan is het mogelijk om een lepel te laten maken die om uw tanden en kiezen past. Door deze lepel te vullen met een tandpasta voor gevoelige tanden wordt hiervan de inwerkingtijd en dus het effect vergroot.

De tandarts zal aan de hand van uw gebit kunnen beoordelen waarom het tandbeen bloot is komen te liggen en u adviezen kunnen geven om verdere slijtage te voorkomen/verminderen. Tevens bestaan er middelen die de openingen naar tandbeenkanaaltjes dichtmaken en door de tandarts op de gevoelige tandhalzen aangebracht kunnen worden. Veel gebruikte middelen hiervoor zijn de fluoridenlakken.

In situaties met zeer veel weefselverlies en/of gevoelige tanden, kunnen en moeten soms verdergaande behandelingen verricht worden zoals o.a. vullingen, wortelkanaalbehandelingen en in zeldzame gevallen de extractie van een tand of kies.

Wetenswaardigheden over gevoelige tanden

  • Ca. 45% van de bevolking heeft last van gevoelige tanden.
  • Gevoelige tanden komen vooral voor bij mensen tussen de 20 en 50 jaar en dan het meest tussen de 30 en 40 jaar.
  • Vrouwen lijken vaker last te hebben van gevoelige tanden dan mannen en krijgen dit op jongere leeftijd.
  • Slechts een klein aantal mensen met gevoelige tanden gaat hiervoor naar de tandarts of mondhygiënist.
  • Zure veroorzakers van gevoelige tanden o.a: Appel, Appelsap, Cassis, Citroen, Cola, Jam, Kiwi, Limonadesiroop, Mayonaise, Sinaasappel(sap), Sinas, Slasaus, Sportdranken (AA), Wijn.

Ongeveer 50 jaar geleden ontwikkelde de Zweed Dr. Branemark een schroefvormig implantaat dat te vergelijken is met een kunstwortel die op de plaats gezet kan worden van een wortel van de tand of kies die verloren is gegaan. Het implantaat vervangt dus de natuurlijke tandwortel en kan dienen als een nieuw stevig fundament voor een kroon, brug of een kunstgebit. In de loop van de jaren zijn er vele implantaatsystemen op de markt gekomen en de technieken verbeterd en uitgebreid. Tegenwoordig is een implantaat een serieuze en betrouwbare behandeloptie voor de vervanging van tanden en kiezen!

Wat is een mondhygiënist?

Een mondhygiënist is een op HBO-niveau opgeleide paramedicus, werkzaam binnen de mondzorg.

Wat doet de mondhygiënist?

De taken die de mondhygiënist uitvoert zijn in eerste instantie gericht op de preventie – het voorkomen van cariës (gaatjes in tanden en kiezen) en tandvleesaandoeningen. Daarnaast voert de mondhygiënist ook curatieve taken uit (= gericht op genezing), zoals het behandelen van tandvleesaandoeningen. Voorbeelden van werkzaamheden van de mondhygiënist zijn:

  • het uitvoeren van een mondonderzoek en indien nodig het maken van röntgenfoto’s en/of gebitsafdrukken;
  • het geven van uitgebreide voorlichting over het ontstaan van cariës, tandvleesaandoeningen en het effect van voedingsgewoonten op het gebit;
  • het geven van uitgebreide voorlichting over gebitsverzorging;
  • het uitvoeren van een volledige gebitsreiniging, waarbij plaque, tandsteen en aanslag worden verwijderd;
  • het uitvoeren van preventieve behandelingen waaronder het aanbrengen van gebitsbeschermende middelen (bijv. fluoride);
  • het aanbrengen van een ‘laklaag’ op (pas doorgebroken) tanden en/of kiezen (het sealen en polijsten van vullingen);
  • daarnaast is in de Wet BIG geregeld dat de mondhygiënist, mits bekwaam en bevoegd, in opdracht van de tandarts, anesthesie (verdoving) mag geven;
  • ook kan de mondhygiënist met werkervaring aanvullende opleidingen doen waarbij bijvoorbeeld geleerd wordt om in opdracht van de tandarts kleine gaatjes in tanden en kiezen te vullen.

Wanneer is een bezoek aan de mondhygiënist aan te raden?

  • het tandvlees bloedt bij het poetsen;
  • tanden of kiezen los gaan staan;
  • het tandvlees rood en gezwollen is en niet meer strak om de tanden of kiezen sluit;
  • het tandvlees terugtrekt;
  • er regelmatig gaatjes ontstaan;
  • er vaak tandsteen of aanslag op het gebit ontstaat;
  • er een vieze smaak of slechte adem aanwezig is;
  • mondverzorging om wat voor reden dan ook een probleem is.

Worden de kosten van de de mondhygiënist vergoed?

Steeds meer zorgverzekeraars vergoeden de zorg door de mondhygiënist, maar stellen soms bepaalde voorwaarden. Het is verstandig eerst hiernaar te informeren. Bespreek ook voorafgaande aan de behandeling met de mondhygiënist de kosten die aan de behandeling verbonden zijn. Dit voorkomt problemen achteraf.

Tandvlees bekleedt en beschermt het kaakbot plus de wortels van de tanden en kiezen. Gezond tandvlees is ook belangrijk voor een goed uiterlijk en een frisse adem. De tandheelkundige benaming voor tandvlees is gingiva. Tandplak op tanden en kiezen veroorzaakt in eerste instantie een ontsteking van de rand van het tandvlees. Deze ontsteking wordt gingivitis genoemd.

Bij sommige mensen kan deze ontsteking zich uitbreiden, waardoor het kaakbot rondom de tanden en kiezen verloren gaat. Als dit proces doorzet, zal er zoveel kaakbot verdwijnen dat de tanden en kiezen los gaan staan en tenslotte uitvallen. Deze vorm van tandvleesontsteking heet parodontitis.

Tandarts-assistente is een leuk, afwisselend en verantwoordelijk beroep in de gezondheidszorg.

Het beroep gaat verder dan alleen het assisteren van de tandarts aan de stoel. Assistentes ‘runnen’ vaak ook de praktijk waarbij kennis van hygiëne een grote rol speelt. Andere taken van tandarts-assistentes zijn het beantwoorden van telefoontjes, het plannen van afspraken, het bijhouden van de administratie en de voorraden.

Tandartsen laten tegenwoordig in hun praktijk veel over aan de assistente. Zo kunnen zij ook betrokken raken bij het nemen van röntgenfoto’s en het uitvoeren van fluoride behandelingen, natuurlijk is dat wel afhankelijk van de interesse en ervaring, maar ook van een eventueel gevolgde cursus. Als zij een aanvullende opleiding hebt gevolgd mogen zij ook zelf tijdens een behandeling tandsteen verwijderen en poetsinstructies en voorlichting geven aan kinderen en volwassenen.

Doordat er zeer veel verschillende tandartspraktijken bestaan is het goed mogelijk om een leuke werkplek te vinden! De praktijk aan huis van de tandarts bestaat nog wel, maar tegenwoordig is er meer variatie, variërend van grote groepspraktijken tot specialistische praktijken voor wortelkanaalbehandelingen of tandvleesziekten en/of implantaten.

Over het algemeen is de tandarts-assistente opleiding een drie jarige MBO-opleiding, maar verkorte opleidingen en/of opleidingen in de avonduren zijn tevens mogelijk.

Uit een enquête blijkt dat ongeveer 80% van de volwassenen tweemaal daags tanden poetst. Vrouwen en hoger opgeleiden poetsen relatief het meest. Tweemaal per dag poetsen is normaal voor rond de 80% van de 9-jarigen, maar neemt af naar 60 tot 70% voor 21-jarigen.

Wachten met eten en drinken na poetsen

Er wordt aangeraden om een half uur te wachten met eten of drinken nadat u uw tanden met tandpasta heeft gepoetst. De reden is dat doordat u met tandpasta poetst, er een beschermlaagje van uw tanden wordt gepoetst. Hierdoor hebben zuren iets meer kans om kwaad aan te richten in uw mond. Daarom wordt ook aangeraden om niet te poetsen een half uur tot een uur voordat u iets gaat eten of drinken.

Wanneer u gezonde tanden en tandvlees wilt hebben dan is een goede mondhygiëne van het grootste belang. Door te poetsen met tandpasta wordt het gebit beter gereinigd dan wanneer alleen met water wordt gepoetst. Zeker het gebruik van een fluoridetandpasta blijkt essentiëel om cariës te voorkomen. Hierdoor blijkt uit onderzoeken het aantal gaatjes met 20-50% af te nemen. Ongeveer 90% van de verkochte tandpasta’s is een een fluoridetandpasta, dus het is mogelijk om te zeggen dat 10% een onnodig hoog risico loopt op cariës.

Functies tandpasta

Idealiter zouden we willen dat tandpasta de volgende functies had:

  • stof(fen) bevat welke gaatjes en tandvleesproblemen kunnen voorkomen of genezen.
  • aanslag verwijdert / witter maakt, zonder dat tand of kies teveel slijt of aangetast wordt.
  • voor een frisse adem en schone mond zorgt.

Dit zijn ook de onderwerpen waarmee door de fabrikanten geadverteerd wordt. Welk merk gebruikt u en waarom? Is dit vanwege de prijs of de bijbehorende reclame, of omdat u gehoord heeft dat deze tandpasta de beste is? Kan een merk tandpasta wel beter dan de ander zijn? Vragen waar moeilijk antwoord op te geven is en wat voor elk individu verschillend kan zijn.

Wat zit in tandpasta?

Samenstelling van tandpasta’s:

  • schuurmiddel 20-50 %
  • water 20-30 %
  • vochtvasthouder 20-30 %
  • schuimmiddel 1-5 %
  • geleermiddel 1-5 %
  • smaakstof 1-2 %
  • kleurstof 0,5-2 %
  • conserveermiddel 0,05-0,5 %
  • stoffen ter voorkoming van cariës en tandvleesziekten 0-5 %

De functie van het schuurmiddel is het verwijderen van aanslag. De meest gebruikte schuurmiddelen zijn onder andere silica, aluminiumoxyde en calciumcarbonaat. Niet elke tandpasta heeft dezelfde schurende werking. Tandpasta’s bedoeld voor gevoelige tandhalzen, zullen over het algemeen een lage schurende werking hebben om de kwetsbare tandhalzen te beschermen. Terwijl tandpasta’s bedoeld om rokersaanslag te verwijderen een hoge schurende werking hebben; regelmatig hiermee poetsen moet dan ook afgeraden worden.

De schurende factor van de tandpasta is overigens niet de enige factor, belangrijker zijn de manier van poetsen en de borstel die gebruikt wordt. Tevens is het van groot belang om niet binnen een uur na het nuttigen van zure dranken of spijzen uw tanden te poetsen, het tandweefsel is dan nog zacht en kan makkelijk worden weggepoetst.

Smaken

De smaakstof in de tandpasta is voor de waardering van de gebruiker belangrijk. Tegenwoordig zijn bijna alle smaken te krijgen: alle soorten mint, kaneel en fruitsmaak, cola smaak etc. Ook het oog wil wat: gels, glittertandpasta, verschillende kleuren. Helaas blijkt dat dergelijke productveranderingen vaak meer invloed hebben op de verkoopcijfers dan nieuwe stoffen ter voorkoming van cariës en tandvleesziekten.

Op dit moment is fluoride de enige bewezen toevoeging met een zeer sterk en duidelijk effect. Poetsen met een fluoride tandpasta vermindert het aantal gaatjes dat ontstaat.

De verschillende tandpasta’s

De tandpasta’s voor gevoelige tanden en kiezen bevatten stoffen die de prikkelgeleiding van de tandzenuw verminderen of stoffen die de kanaaltjes naar de tandzenuw blokkeren. Het poetsen met dit soort tandpasta’s kan inderdaad de gevoeligheid verminderen, welke het beste werkt zal u eigenlijk zelf proefondervindelijk moeten uitvinden, omdat de werking per persoon kan verschillen.

Er wordt veel geadverteerd voor tandpasta’s die tandvlees ontsteking voorkomen of genezen. Van velen is echter de werking niet duidelijk wetenschappelijk bewezen of onderbouwt. In sommige gevallen is wel een klein klinisch extra effect gevonden, maar dit is niet zo duidelijk als bijvoorbeeld de vermindering van tandbederf door fluoride. Voorlopig is de gebitsreiniging zelf nog belangrijker voor het voorkomen van tandvleesontsteking dan de gebruikte tandpasta.

De tandpasta’s tegen tandsteen remmen het ontstaan enigszins, maar zijn zeker geen garantie dat er geen tandsteen meer wordt gevormd. Bij mensen die gevoelig zijn voor tandsteen blijft de mechanische verwijdering met tandenborstel en tandenstoker of rager het belangrijkst.

Van de whitening tandpasta’s is bekend dat ze beter instaat zijn om vlekken van tanden en kiezen te verwijderen dan de ‘gewone’ tandpasta’s. Dit betekent dat de kleur van de tanden niet wezenlijk verandert, maar wel het ontstaan van verkleuring wordt verminderd. Er zijn echter ook extra schurende whitening tandpasta’s. Deze tandpasta’s kunnen vlekken op tanden, zoals rokersaanslag ook wat beter verwijderen, maar helaas zorgen deze schuurmiddelen ook voor overmatige slijtage van tanden en vullingen. Ze laten tevens een ruw oppervlak achter, waardoor nieuwe aanslag ook weer sneller ontstaat.

De tandheelkundige benaming voor teruggetrokken tandvlees is gingiva recessie.

Gedurende het leven zal bij iedereen het tandvlees zich wel ergens terugtrekken, er zijn globaal gezien een aantal redenen waarom tandvlees zich terugtrekt:

Poetstrauma

Te hard poetsen, een verkeerde poetsmethode en/of een te harde tandenborstel kunnen het tandvlees zodanig beschadigen dat het terugtrekt. Poets bij voorkeur met een zachte tandenborstel en oefen niet te veel druk uit tijdens het poetsen.

Parodontitis

Als de ontsteking van de tandvleesrand (gingivitis) zich uitbreidt in de richting van het kaakbot, zal het kaakbot worden afgebroken. Dit wordt parodontitis genoemd. Als gevolg van deze ontsteking bestaat de kans dat het tandvlees zich terugtrekt.

Na parodontologische behandeling

Na een geslaagde parodontologische behandeling, zal het steunweefsel rond de tanden en kiezen genezen. Het tandvlees zal zich terugtrekken en de spleet tussen het tandvlees en de tand (pocket) wordt kleiner.

Andere factoren

Er zijn meer factoren die samen met de al eerder genoemde oorzaken, de kans op het terugtrekken van het tandvlees kunnen vergroten.

Soms zijn de wortels van de voortanden bedekt met maar een heel dun laagje bot, of kunnen zelfs geen botbedekking hebben. In combinatie met dun tandvlees en ontsteking of te hard poetsen kan dit leiden tot terugtrekken van het tandvlees. Door de positie die de hoektanden in de kaakwal hebben, treden er vaak dehiscentie’s op en kan het tandvlees zich daar makkelijk terugtrekken.

Doordat bij orthodontie binnen de kaak de tanden en kiezen van plaats en stand veranderen, kan het tandvlees zich terugtrekken. Maar het tandvlees van tanden met teruggetrokken tandvlees kan doordat de positie in de kaak gunstiger wordt, ook door de orthodontische behandeling verbeteren.

Chirurgie

Als het tandvlees gezond is, kan mits er voldoende onderliggend kaakbot aanwezig is, door middel van chirurgie geprobeerd worden de normale positie van het tandvlees te herstellen.

De derde grote kies achterin de mond wordt de verstandskies genoemd. In de onderstaande röntgenfoto zijn de verstandskiezen aangegeven met de gele pijlen. Een andere benaming voor verstandskies is derde molaarof M3.

Ondanks de stand achterin de mond heeft de naamgeving van de verstandskies niets te maken met ‘verre stand’. De verstandskies breekt over het algemeen door na de pubertijd, de periode dat ook het ‘verstand’ zou moeten komen, in het Engels wordt deze kies daarom ook wisdomtooth genoemd, de Duitse benaming is weißheitszahn en onze zuiderburen praten over het wijsdomtandekke.

Waarom worden verstandskiezen verwijderd?

Hieronder een samenvatting van veel voorkomende indicaties waarom verstandskiezen verwijderd worden:

  • Ontsteking van het tandvlees wat vaak gedeeltelijk over de verstandkies heen ligt (pericoronitis),
  • Niet geheel doorbreken of scheef doorbreken, waardoor ze niet goed schoongehouden kunnen worden en/of op niet meer goed dicht gebeten kan worden/ op wang bijten.
  • Tandbederf, welke door de moeilijkheidsgraad of ligging of functie van de verstandskies niet zinvol/ mogelijk is om te vullen.
  • Tandvlees ontsteking (parodontitis) met botverlies rondom de verstandskies.
  • Voorkomen van (verdere) beschadiging van de kies ervoor, doordat de verstandskies er tegenaan duwt (resorptie), of door bijv. de aanwezigheid van tandbederf en/of tandvleesontsteking.
  • Voorkomen van het ontstaan van een cyste of zelfs tumor, hoewel de kans hierop gelukkig klein is.

Vaak wordt ook gezegd dat het noodzakelijk is om de verstandskiezen te verwijderen omdat anders de ondertanden scheef kunnen gaan staan. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dit niet te kloppen; het scheef gaan staan van de ondertanden komt inderdaad veel voor bij (jong) volwassenen, maar de verstandskiezen zijn niet de oorzaak.

Bijna iedereen heeft wel eens last van een slechte adem:
’s morgens na het wakker worden of na het eten van bepaalde levensmiddelen zoals knoflook, uien en kruiden. Ook roken of het gebruik van alcohol zijn van invloed op de uitgeademde lucht. Door de tanden te poetsen of iets te eten/drinken is de slechte adem meestal snel verholpen.

Ongeveer een kwart van de volwassenen heeft vaker een onaangename geur in de adem. Dit wordt halitose offoetor ex ore genoemd. Omdat de mond en het gebit, behalve voor eten ook gebruikt wordt om mee te praten, te lachen en bijv. te zoenen, kan halitose een grote sociale belemmering vormen.

Oorzaak buiten de mond

De oorzaak kan lokaal in de mondholte gelegen zijn of deze kan op een andere plaats in het lichaam bevinden. Buiten-de-mondholte gelegen oorzaken van halitose zijn o.a:

  • luchtwegaandoeningen
  • aandoeningen in het maag-darmkanaal
  • lever/ galblaasaandoeningen
  • suikerziekte
  • trimethylaminuria of visgeursyndroom
  • geneesmiddelen
  • voedings-/genotsmiddelen (knoflook, alcohol, tabak)

Dit is slechts een gedeelte, van een scala aan buiten-de-mondholte gelegen factoren. Het is uitgebreider dan hier besproken wordt. Toch speelt vooral de tandarts of mondhygiënist een grote rol bij het voorkomen en genezen van halitose. De oorzaak van deze onaangename adem blijkt namelijk bijna altijd in de mondholte gelegen te zijn!

Veroorzaakt door bacteriën in de mondholte

Sommige bacteriën in de mond, kunnen op plaatsen waar (bijna) geen zuurstof is, (zwavelhoudende) eiwitten omzetten in vluchtige zwavelverbindingen. Deze zwavelverbindingen (H2S, CH3SH) veroorzaken de onaangename geur en zijn bij zeer lage concentraties al ruikbaar. Naast zuurstof heeft ook speeksel een beschermende werking tegen bacteriën; een droge mond bijv. door koffie of medicijngebruik kan een vieze smaak en slechte adem veroorzaken en/of verergeren. Het is zelfs mogelijk om de concentratie zwavel in de adem te meten, dit wordt onder meer gedaan tijdens het halitose-spreekuur van het Academisch Ziekenhuis Rotterdam-Dijkzigt.

In principe heeft iedereen zwavelvormende bacteriën in de mond, wat verklaart waarom ‘gezonde’ mensen wel eens uit hun mond ruiken. Zwavelhoudende eiwitten zitten o.a. in dode cellen, speeksel en voedselresten. Voedselresten achtergebleven tussen tanden en of een kunstgebit kunnen daardoor ook halitose veroorzaken. Plaatsen met weinig zuurstof zijn o.a. de groeven en spleten (fissuren) op de tong en de amandelen, de ruimtes tussen tanden (approximaal) en de pocket tussen de tanden en het tandvlees.

Gingivitis en parodontitis

Ontsteking van de rand van het tandvlees (gingivitis) en/of met afbraak van vezels en kaakbot (parodontitis) is een belangrijke veroorzaker van halitose. Bacteriën die in grote getale bij deze processen worden gevonden, zijn vaak in staat om zwavelverbindingen te produceren. Des te meer omdat er door de ontsteking genoeg eiwitten uit dode cellen en weefselafbraakproducten voorradig zijn. Bij parodontitis wordt de pocket, de spleet tussen het tandvlees en de tand, steeds dieper. Hierdoor wordt de zuurstofconcentratie in de pocket ook steeds lager, wat in het voordeel is van de zwavelproducerende bacteriën. Uitgebreide uitleg over gingivitis en parodontitis vindt u elders op deze site.

Tong

Het achterste deel van de tong en de amandelen kunnen samen met gingivitis en parodontitis, maar ook zelfstandig een grote rol spelen bij halitose. Veel zwavelvormende bacteriën bevinden zich in de groeven (fissuren) van dit ruwe tongoppervlak.Wanneer de tong uitgestoken wordt, is soms een wit/gele aanslag op het achterste deel van de tong te zien, deze aanslag bestaat voornamelijk uit bacteriën.

Door eiwitten uit het speeksel en afschilvering van de oppervlakkige cellen van de tong kunnen de zwavelverbindingen geproduceerd worden en in deze diepe groeven kunnen zij zich verbergen voor de reinigende werking van het speeksel en de zuurstof in de lucht. ’s Nachts tijdens de slaap wordt er weinig speeksel gevormd en is de zuurstofopname in de mond laag, hierdoor neemt juist in deze periode de hoeveelheid zwavelverbindingen steeds toe en ’s ochtends zal de smaak en de geur in de mond het minst aangenaam zijn.

Ontstoken amandelen en bijholtes

Een ontsteking van de keelamandelen kan ook een slechte adem veroorzaken, dit wordt een tonsillitis genoemd. Mochten de amandelen lange tijd ontstoken zijn dan is het verstandig om de huisarts en/of KNO-arts te raadplegen en indien noodzakelijk de amandelen te laten verwijderen. Een slechte adem kan tevens door een ontstoken neusholte en/of bijholtes (sinusitis) veroorzaakt worden.

Behandeling

Als u geregeld last hebt van een vieze smaak of adem, probeer dit dan niet te maskeren met snoepjes en mintsprays, maar bezoek dan een tandarts en laat uw gebit controleren.

De behandeling moet er in eerste instantie op gericht zijn de veroorzakers, d.w.z. bacteriën te verminderen:

  • een zeer goede mondhygiëne; gebruik niet alleen de tandenborstel, maar reinig ook tussen de tanden en kiezen, met bijv. tandenstokers en floss.
  • laat mogelijke gingivitis, parodontitis en/of tandbederf behandelen.
  • reinig de (achterkant van de) tong met een tandenborstel of een speciaal daarvoor ontworpen tongreiniger.

Tips:

  • reinig de mond na het eten, vooral belangrijk bij eiwitrijk voedsel als melk, vis en vlees.
  • drink voldoende water (2,5l) om een droge mond zoveel als mogelijk te voorkomen.
  • drink niet teveel koffie, dit kan een droge mond en daardoor halitose veroorzaken.
  • Ontbijt met kauwbaar voedsel; vast voedsel schuurt de dode cellen, die de zwavelvormende bacteriën als voedsel gebruiken, van de tong af.
  • bezoek niet als eerste een maag-darmarts (gastro-enteroloog), aangezien slechte adem bijna altijd afkomstig is uit de mond.

Een wortelkanaalbehandeling ook wel zenuwbehandeling of endodontische behandeling genoemd, is een behandeling waar vervelende en pijnlijke verhalen over worden verteld. Maar de vraag is of dit wel terecht is!

De behandeling wordt in principe onder verdoving uitgevoerd en kan vaak pijnloos uitgevoerd worden. Slechts in enkele gevallen bij een acute ontsteking of abces (dikke wang) is het niet mogelijk om volledig pijnloos te werken.

Een wortelkanaalbehandeling kan om verschillende redenen door de tandarts uitgevoerd worden. Herkenbaar is de situatie waarbij het levende deel van een tand/kies (de pulpa) ontstoken is en kiespijn veroorzaakt.

Door een wortelkanaalbehandeling te starten en het pulpaweefsel met daarin de zenuwvezels te verwijderen, kan de tandarts iemand snel van de kiespijn af helpen.